10 Eylül 1813: Erie Gölü’nde rüzgâr değişti, iki filo ağır yara aldı

10 Eylül 1813 sabahı Erie Gölü'ndeki Put-in-Bay'in kuzeybatısında altı Britanya gemisi görüldü. Karşılarında dokuz gemiden oluşan ABD filosu vardı. Çatışmanın konusu yalnız iki donanmanın karşılaşması değildi: göl, karadan aşılması güç bölgelere yiyecek, mühimmat ve insan taşıyan bir ikmal yoluydu; gemilerin rotası kıyı yerleşimlerinin ve askerî birliklerin yaşamıyla doğrudan bağlantılıydı.

Filolar aynı teknik imkânlara sahip değildi. ABD tarafındaki brig, uskuna ve şalopalarda toplam 54; Britanya gemilerinde 63 top bulunuyordu. Britanya filosunun yaklaşık 900 yarda etkili uzun topları uzaktan ateş edebiliyor, ABD gemilerindeki karonadların ağır tahrip gücü ise yaklaşık 450 yardalık yakın mesafede ortaya çıkıyordu. Bu nedenle gemi tipi ve top sayısı kadar, yelkenleri hangi rüzgârla hedefe yaklaştırmanın mümkün olduğu önem taşıyordu.

Sabah batı-güneybatıdan esen rüzgâr, ABD filosunun uygun konuma geçmesini iki saatten fazla geciktirdi. Saat 10 dolayında rüzgâr güneydoğuya dönünce yaklaşma imkânı doğdu; ancak hafif hava küçük gemileri geride bıraktı. Lawrence yakın menzile giremeden önce uzun topların ateşine açık kaldı. Doğa koşulu burada yalnız arka plan değildi: menzil, sürat, filo aralığı ve çatışmaya giriş zamanını birlikte belirledi.

Saat 14.30'a doğru Lawrence'ın sancak toplarının tümü devre dışı kalmış, gemideki her beş kişiden dördü ölmüş ya da yaralanmıştı. Oliver Hazard Perry, komutanın görevini sürdürebilmesi için dört denizciyle küçük bir tekneye binip Niagara'ya geçti; yaralı teğmen John Yarnall Lawrence'ta kaldı. Bu riskli aktarım çoğu zaman kahramanlık anlatısına dönüştürülür, ancak aynı zamanda bir filonun komuta sürekliliğinin tek bir açık tekneye ve birkaç sağlıklı insana bağlı kaldığını gösterir.

Britanya filosu da ağır yara aldı; komutan Robert Heriot Barclay ile gemilerin kaptan ve birinci zabitleri görev yapamaz hâle geldi. Hasarlı Detroit ile Queen Charlotte manevra sırasında birbirine dolandı. Rüzgârın kuvvetlenmesi gerideki ABD teknelerini çatışmaya taşıdı ve Britanya gemileri teslim oldu. Sonuç ne olursa olsun güvertelerdeki gerçeklik aynıydı: parçalanan ahşabın kıymıkları, yakın mesafeli top ateşi ve sınırlı tıbbi imkânlar iki tarafın gemi insanları için ölüm ve kalıcı sakatlık üretti.

Bugün savaş alanındaki anıt, yalnız kazanan tarafı değil, iki filoda ölen ve yaralananların adlarını da taşıyor. Altı subayın — üç Britanyalı ve üç Amerikalı — aynı anma yapısında gömülü olması, deniz kültürünün çatışma hafızasını barış fikriyle yeniden kurabileceğini gösteriyor. 10 Eylül'ün denizcilik dersi; teknoloji, rüzgâr ve komuta kararının birbirinden ayrılamadığı, bir ikmal rotasının denetimi için verilen mücadelenin insani bedelinin zafer cümleleriyle silinemeyeceğidir.