4 Ekim 1980: Prinsendam yandı; ağır denizde herkes kurtarıldı

4 Ekim 1980'in ilk saatlerinde, Hollanda bayraklı yolcu gemisi Prinsendam Alaska Körfezi'nde seyir hâlindeyken makine dairesinde yangın çıktı. NOAA'nın kurumsal kaydına göre kıvılcım, rutin bir yakıt filtresi değişimi sırasında oluştu; yangın kısa sürede makine dairesini sardı. Gemi sevkini kaybetti ve kıyıdan yüzlerce kilometre uzakta hareketsiz kaldı.

Prinsendam 1970'lerin yolcu gemisi anlayışıyla inşa edilmiş, 427 fit uzunluğunda ve Alaska seferleri için kullanılan bir gemiydi. Makine dairesi yalnız tahrikin değil, elektrik, pompa ve yangınla mücadele kapasitesinin de merkezindeydi. Yangının ilk etkilerinden biri pompaları devre dışı bırakmak oldu. Mürettebat karbondioksit ve köpüklü söndürücülerle mücadele ederken gemideki temel güvenlik sistemleri birbirini besleyen bir kırılganlık zincirine dönüştü.

İlk acil yayın yerel saatle 00.58'de sahil istasyonlarına ulaştı. Sitka'daki helikopterler 29 dakika sonra havalandı; USCGC Boutwell ise 45 dakika içinde yola çıktı. Buna karşılık en yakın büyük geminin bile olay yerine ulaşması saatler alacaktı. Bu mesafe, kaptan ile mürettebatın yangınla mücadele ederken yolcuları ana güverteye toplamasını ve tahliye kararını dış yardım gelmeden hazırlamasını gerektirdi.

Gemiyi terk emri sabaha karşı verildi. Filikaların bazılarında motor ve dümen sorunları yaşandı; halatlar dolaştı, tekneler geminin bordasına vurdu ve kimi teknelerde kapasitenin üzerinde insan toplandı. Yolcuların çoğu gece kıyafetleriyle, soğuğa uygun donanımı olmadan filikalara geçti. Tahliye, yalnız filika sayısına değil; indirme düzenine, kalabalığın yönetimine ve mürettebatın insanları sakin tutma becerisine bağlıydı.

Kurtarma başladığında hava hızla ağırlaştı. NOAA 45 knot rüzgâr ve 35 fit dalgadan, National Coast Guard Museum kaydı ise ilerleyen saatlerde 50 knot rüzgâr ile 25 fit kabarmadan söz eder. Rakamlar tam örtüşmese de iki kurumsal kaynak aynı koşulu doğrular: motoru veya dümeni çalışmayan, birbirinden kopan filikalardaki insanlar soğuk ve yükselen denizde uzun süre beklemek zorunda kaldı.

Tanker Williamsburgh olay yerine ulaşan ilk büyük gemiydi ve hem haberleşme hem de insanların alınması için bir platforma dönüştü. Sahil güvenlik helikopterleri filikalardan insanları sepetle tanker ve Boutwell'e taşıdı; Kanada ve ABD hava unsurları, ticaret gemileri ve sahil güvenlik kesintisiz bir koordinasyon kurdu. Uzaklık, yakıt sınırı, helikopter arızası ve kötü hava her sortide yeniden hesaplandı.

Kurumsal anlatılar gemideki toplam kişi sayısını aynı vermiyor. Bu nedenle haberde tek bir kesin toplam yerine ortaklaşan sonuç esas alınıyor: beş yüzden fazla yolcu ve mürettebat kurtarıldı; ölüm ya da ciddi yaralanma olmadı. National Coast Guard Museum, yolcu listeleriyle bazı personel kayıtlarının tam örtüşmediğini ve son kontrolün filika ile salların boya ile işaretlenerek yapıldığını aktarıyor.

Prinsendam kurtarma sonrasında çekilmeye çalışıldı; ancak yangın yeniden alevlendi, gemi su almaya devam etti ve bir hafta sonra battı. 4 Ekim kaydının denizcilik açısından değeri bir kurumu yüceltmek değil, emniyet zincirinin nasıl kurulduğunu görmektir: rutin bakımın niteliği, sistemlerin yangına dayanımı, zamanında yardım çağrısı, tahliye kararı, filika bakımı, ticaret gemilerinin dayanışması ve hava koşullarına göre değişen insan kararları birlikte hayat kurtardı.