9 Eylül 1943: Güdümlü bomba, zırhlı Roma'yı dakikalar içinde batırdı

9 Eylül 1943'te İtalyan zırhlısı Roma, İtalya ile Müttefikler arasındaki ateşkesin açıklanmasından bir gün sonra La Spezia'dan ayrılan filoyla Sardinya açıklarında seyrediyordu. Gemilerin görevi artık önceki günün savaş düzeninden farklıydı; filo, verilen ateşkes talimatları doğrultusunda Müttefiklerin denetimindeki limanlara yöneliyordu. Bu geçiş sırasında Alman uçakları formasyona saldırdı.

Roma, Littorio sınıfının modern ve ağır zırhlı bir gemisiydi. Büyük topları, yüksek sürati, sualtı koruması ve bölmelendirilmiş gövdesi geleneksel topçu ve torpido tehdidine karşı tasarlanmıştı. Ancak saldırıda kullanılan FX 1400, diğer adıyla Fritz X, yüksek irtifadan bırakıldıktan sonra operatörün radyo komutlarıyla hedefe yönelttiği ağır bir delici bombaydı. Bu yöntem, uçağın geminin yakın hava savunmasına girmeden saldırmasına imkân veriyordu.

İtalya Deniz Kuvvetleri arşivine göre Roma iki güdümlü bombayla vuruldu. İlk isabet gövdeyi ve sualtı bütünlüğünü ağır biçimde etkiledi; ikinci bomba güverte zırhını geçerek makine ve mühimmat bölümlerine uzanan yıkıcı bir patlama zinciri oluşturdu. Yangın, su alma ve iç patlamalar çok kısa sürede geminin komuta ve hasar kontrol imkânlarını daralttı; Roma kırılarak battı.

Olay yalnız silah ile zırh arasındaki teknik karşılaşmadan ibaret değildi. Ateşkesin hemen ardından değişen emirler, filonun rotası ve eski müttefikin bir anda tehdide dönüşmesi, köprüüstü ve komuta kademesinin değerlendirme süresini kısalttı. Yüksekten yaklaşan uçakların taşıdığı silahın yönlendirilebilir olduğunun anlaşılması ve buna uygun kaçınma manevrası geliştirilmesi için yeterli deneyim yoktu.

Gemide bulunan 2.021 kişiden 1.393'ü yaşamını yitirdi. Kurtulanlar Attilio Regolo kruvazörü, muhripler ve torpido botları tarafından denizden alındı; bu gemiler daha sonra Balear Adaları'na yöneldi. Roma'nın batışı bir tarafın teknik başarısı olarak yüceltilemez: yeni bir silahın ilk etkili kullanımlarından biri, kaçış ve yardım süresi çok sınırlı olan yüzlerce gemi insanının ölümüyle sonuçlandı.

9 Eylül'ün denizcilik dersi, güçlü görünen bir geminin korumasının yalnız zırh kalınlığıyla ölçülemeyeceğidir. Hava gözetlemesi, erken uyarı, haberleşme, kaçınma manevrası, mühimmat güvenliği, yangınla mücadele ve filodaki siyasi-komuta belirsizliğinin yönetimi aynı emniyet zincirinin parçalarıdır. Roma'nın kaybı, deniz teknolojisindeki üstünlüğün kalıcı olmadığını ve yeni tehdide karşı insan kararının zamanında güncellenmesi gerektiğini gösteriyor.