12 Ekim 2000: Cole limanda vuruldu; hasar kontrolü gemiyi ayakta tuttu

12 Ekim 2000'de güdümlü füze destroyeri USS Cole, Basra Körfezi'ne giderken Yemen'in Aden limanında önceden planlanmış yakıt ikmalini yapıyordu. U.S. Naval History and Heritage Command kaydına göre saat 11.18'de patlayıcı yüklü küçük bir tekne geminin iskele bordasında infilak etti. FBI tarihçesi, teknenin iki kişi tarafından geminin orta bölümüne yanaştırıldığını ve patlamanın su hattı yakınında yaklaşık 40 fit genişliğinde bir delik açtığını belirtiyor.

Cole, Arleigh Burke sınıfı çelik gövdeli bir savaş gemisiydi; ancak yüksek deniz için tasarlanan hız, algılama ve silah sistemleri limanda yakıt alırken aynı hareket serbestliğini sağlamıyordu. Yakıt hortumlarına bağlı, kıyıya yakın ve öngörülebilir bir konumda bulunan gemi için küçük bir teknenin yaklaşması; teknoloji ile liman güvenliği arasındaki boşluğu görünür kıldı.

Patlama 17 denizcinin yaşamını yitirmesine yol açtı. Naval History and Heritage Command 37 yaralı kaydederken FBI 'yaklaşık 40' kişinin yaralandığını bildiriyor. Mavi Eksen bu farkı tek bir kesin sayı gibi sunmuyor; ortak ve değişmeyen gerçek, rutin görev başındaki mürettebatın ağır can kaybı yaşadığıdır.

Su hattındaki yarık bölmelerin hızla su almasına, elektrik, haberleşme ve havalandırmanın kesintiye uğramasına neden oldu. Resmî Navy kayıtlarında mürettebatın geçici elektrik hatları kurarak telsizi, hasar kontrolü donanımını, aydınlatmayı ve havalandırmayı yeniden çalıştırdığı aktarılıyor. Pompalar, takozlar, destekler ve bölme sınırlarının korunması; gemiyi bir silah platformundan önce içinde insanların hayatta kalmaya çalıştığı yaralı bir gövdeye dönüştürdü.

İlk dakikalardaki kararlar birbirinden ayrı değildi: yaralıların bulunması ve taşınması, personel sayımının yapılması, yangın ile su girişinin sınırlandırılması, geminin yatma ve batma riskinin izlenmesi ve yeni bir saldırı ihtimaline karşı nöbet tutulması aynı anda yürütüldü. Hasar kontrolü burada yalnız teknik bir uzmanlık değil; görev paylaşımı, iletişim ve yorgunluk altında ortak karar verme kültürüydü.

Bu olayda belirleyici doğa koşulu bir açık deniz fırtınası değildi. Kıyıyla çevrili liman coğrafyası, dar manevra alanı ve yakıt ikmalinin gemiyi sabit tutması; yaklaşan küçük araçlarla mesafeyi yönetmeyi zorlaştırdı. Patlamadan sonra ise deniz suyu, su hattındaki açıklıktan gövdeye sürekli basınç uygulayan temel fiziksel tehdide dönüştü.

ABD Savunma Bakanlığı'nın bağımsız komisyon raporu, saldırıyı sefer hâlindeki kuvvetlerin korunmasında bir 'ara bölge' açığının göstergesi olarak değerlendirdi. Komisyon tek bir kişiyi suçlamak yerine eğitim, istihbarat paylaşımı, liman ziyareti planlaması ve koruma usullerindeki eksikleri birlikte ele aldı. Önceden Aden'e özgü kesin bir saldırı uyarısı bulunmaması, belirsizlik altında alınan önlemlerin önemini ortadan kaldırmıyordu.

Cole, acil destek ve geçici onarımların ardından 29 Ekim'de yarı batabilir ağır taşıma gemisi Blue Marlin'e yüklenerek onarım için ABD'ye götürüldü. Bu süreç, deniz kazaları ve saldırılar sonrasında kurtarmanın yalnız gemi içindeki ekiple bitmediğini; liman işçileri, dalgıçlar, sağlık görevlileri, römorkörler, kurtarma mühendisleri ve tersane çalışanlarından oluşan daha geniş bir denizcilik emeğine dayandığını gösterdi.

12 Ekim kaydı bir saldırı başarısı ya da kahramanlık gösterisi değildir. Merkezinde yaşamını yitiren 17 denizci, yaralananlar ve onların yakınları vardır. Denizcilik kültürü açısından kalıcı ders; rutin bir liman uğrağının da ciddi risk taşıdığı, yedek sistemlerin çalışabilir tutulması, mürettebatın hasar kontrolü eğitimi ve tehdit bilgisi eksikken bile ihtiyatlı karar verilmesi gerektiğidir.