12 Eylül 1942: Laconia battı, denizde kurtarma kararı ateş altında kaldı

12 Eylül 1942 gecesi Alman denizaltısı U-156, Batı Afrika ile Ascension Adası arasındaki Güney Atlantik'te Britanya gemisi Laconia'yı torpidoladı. Barış döneminde okyanus yolcu gemisi olarak inşa edilen Laconia savaşta askerî nakliye gemisine çevrilmişti; gemide mürettebat ve askerlerin yanı sıra siviller, Polonyalı muhafızlar ve çok sayıda İtalyan savaş esiri bulunuyordu. Gemi battığında saldırı, birbirine düşman kabul edilen insanların aynı denizde hayatta kalma mücadelesine dönüştü.

Laconia'nın büyük bir yolcu gemisinden nakliye gemisine dönüştürülmesi, kalabalık insan gruplarının taşınmasını sağladı; fakat torpido isabetinden sonra geminin yatması, karanlık ve filikaların indirilmesindeki güçlükler tahliyeyi dar bir zamana sıkıştırdı. Kapalı bölmelerden çıkmaya çalışan esirler ile güverteye ulaşan diğer insanlar aynı sınırlı filika kapasitesine yöneldi. Geminin büyüklüğü ve taşıma gücü, hasar anında herkese eşit bir kaçış imkânı vermedi.

U-156'nın komutanı Werner Hartenstein, su yüzüne çıktığında İtalyanca yardım çağrılarını duydu ve gemide savaş esirlerinin bulunduğunu öğrendi. Denizaltı, kendi mürettebatı için tasarlanmış dar gövdesine kazazedeler aldı; filikaları yedeğine bağladı ve açık telsiz yayınıyla bölgedeki gemilerden yardım istedi. Güverteye Kızılhaç işareti serildi. U-506 ve U-507 dâhil başka denizaltılar da kurtarmaya katıldı; kurtarılanlar milliyet ayrımı yapılmadan toplandı.

16 Eylül'de Ascension Adası'ndan kalkan bir Amerikan B-24 uçağı, yüzeydeki U-156'yı ve çevresindeki filikaları gördü. Denizaltı yardım istediğini bildirdiği hâlde uçağa saldırı emri verildi. Bombalar kurtarma düzenini bozunca Hartenstein filikaların halatlarını kestirdi, güvertedeki insanları suya indirdi ve denizaltıyı korumak için dalış emri verdi. Bu karar zincirinde denizaltının savaş gemisi oluşu, bölgedeki askerî tehdit algısı ve kurtarma işaretlerinin nasıl yorumlandığı birkaç dakika içinde yüzlerce insanın güvenliğini belirledi.

Kurtarma ağından kopan filikalardaki insanlar açık okyanusta susuzluk, açlık, güneş, dalga ve yön belirsizliğiyle karşılaştı. U.S. Naval Institute'un aktardığı Tony Large tanıklığında, 52 kişinin bulunduğu bir filikadan 39 gün sonra yalnız dört kişi kurtuldu. Olaydaki toplam can kaybına ilişkin sayılar kaynaklarda farklılaşsa da 1.600'den fazla insanın öldüğü, kayıpların büyük bölümünü İtalyan savaş esirlerinin oluşturduğu kabul ediliyor.

Laconia olayı ne torpido saldırısını ne de sonrasındaki kararları bir kahramanlık hikâyesine indirgemeye izin verir. Kurtarma girişiminin hava saldırısına uğraması, Alman denizaltı komutanlığı tarafından birkaç gün sonra gemi kazazedelerine yardım etmeyi ciddi biçimde sınırlayan Laconia Emri'nin gerekçesi yapıldı. Denizcilik açısından kalıcı ders; silahlı çatışmada bile kazazedeyi kurtarma kültürünün, açık haberleşmenin ve komuta zincirindeki teyidin teknik imkânlar kadar yaşamsal olduğudur.