23 Eylül 1779: İki yelkenli birbirine kilitlendi; biri iki gün sonra battı

23 Eylül 1779'da Fransa kıyılarından hareket eden John Paul Jones komutasındaki küçük Fransız-Amerikan filosu, İngiltere'nin Flamborough Head burnu açıklarında Baltık ticaretinden dönen bir konvoyla karşılaştı. Konvoya eşlik eden HMS Serapis ile Bonhomme Richard arasında başlayan çatışma yaklaşık üç buçuk saat sürdü. Olayı yalnız bir düello ya da zafer anlatısı olarak okumak, çevredeki sivil gemileri ve iki mürettebatın ödediği bedeli görünmez kılar.

Bonhomme Richard başlangıçta Duc de Duras adlı bir Fransız ticaret gemisiydi. Yaşlı gövde silahlandırılarak savaş gemisine dönüştürülmüş, adı Benjamin Franklin'in Poor Richard's Almanack yayınına gönderme yapacak biçimde değiştirilmişti. Serapis ise ilk seferindeki yeni ve görev için inşa edilmiş bir firkateyndi. Aynı sularda karşılaşan bu iki gemi, uyarlanmış ticaret teknesiyle daha yeni savaş gemisi tasarımı arasındaki farkı da ortaya çıkardı.

Karşılaşma akşam saatlerinde başladı ve karanlığa uzandı. Yelkenli gemilerde rota ve hız; rüzgâr, arma durumu ve top ateşiyle sürekli değişiyordu. Açıkta kalıp uzaktan ateş etmek yerine mesafe giderek kapandı. Yaklaşık iki saat sonra iki geminin arma ve serenleri birbirine dolaştı; hareket alanları azaldı ve çatışma neredeyse ortak bir güvertede sürdürülür hâle geldi.

Yakın mesafe, top teknolojisinin yanında yangını ve su almayı belirleyici kıldı. National Park Service kaydına göre Bonhomme Richard yanıyor, ambarında yaklaşık beş fit su birikiyordu. Naval History and Heritage Command ise alevlerin top güvertesini sardığını, güvertedeki insanların keskin nişancı ateşi nedeniyle hareket etmekte zorlandığını ve el bombalarıyla küçük silahların arma ile güverteleri hedef aldığını aktarıyor.

Bu koşullarda komuta kararı yalnız karşı gemiyi susturmak değildi. Mürettebatlar aynı anda ateşi söndürmek, pompaları işletmek, yaralılara ulaşmak, yırtılan arma ve halatlarla uğraşmak ve karanlıkta geminin ne kadar daha dayanabileceğini anlamak zorundaydı. Birbirine bağlanan gövdeler geri çekilme seçeneğini daralttı; her yeni hasar, çatışmayı sürdürme kararını aynı zamanda bir tahliye kararına dönüştürdü.

Serapis sonunda teslim oldu, ancak Bonhomme Richard kurtarılamadı. Mürettebat ve yaralılar ele geçirilen gemiye geçirildi; ağır hasarlı eski ticaret gemisi 25 Eylül'de battı. Bu sonuç, denizde 'kazanan gemi' ile 'hayatta kalan gemi'nin aynı şey olmadığını gösterir. Çatışmayı bitiren taraf, kendi güvertesini ve içindeki yaşamı korumayı başaramamıştı.

Olay daha sonra John Paul Jones çevresinde kurulan kahramanlık anlatısının temel sahnelerinden biri oldu. Ünlü sözlerin ve tekil kahramanların ötesinde ise Fransız, Amerikalı, Britanyalı ve başka kökenlerden denizcilerin emeği; konvoydaki ticaret insanlarının belirsizliği; yaralıların gemiler arasında taşınması ve bir gövdenin iki gün boyunca batmaması için verilen uğraş vardır. Deniz kültürü, yalnız cesareti değil, bu ortak ve çoğu zaman adı kayda geçmeyen işi de hatırlamalıdır.

23 Eylül'ün denizcilik dersi, yakın mesafe ateş gücünden çok sistemlerin birlikte dayanmasına ilişkindir. Gemi tasarımı, arma, pompalar, yangınla mücadele, seyir kararı ve mürettebatın fiziksel sınırları birbirinden ayrı değildir. Bonhomme Richard ile Serapis'in birbirine kilitlendiği gece, teknolojik üstünlüğün doğa, hasar ve insan kararı karşısında hiçbir zaman tek başına güvence olmadığını gösterdi.