2 Kasım 1947: H-4 Hercules liman suyundan yalnız bir kez yükseldi

Hughes H-4 Hercules, 2 Kasım 1947'de California'daki Long Beach Limanı'nda ilk ve tek uçuşunu yaptı. Smithsonian National Air and Space Museum arşivi tarihi ve uçuşun bir daha tekrarlanmadığını doğruluyor. Araç sıradan bir uçak değildi: tekne biçimli gövdesiyle su üzerinde yüzen, limanı kalkış pisti olarak kullanan dev bir uçan tekneydi.

Tasarımın çıkış noktası denizdeki savaş riskine dayanıyordu. Smithsonian'a göre H-4, İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman denizaltılarının Müttefik gemilerini batırdığı Atlantik'te personel ve malzemeyi su üstü konvoylarına bağlı kalmadan taşıma düşüncesiyle geliştirildi. Denizaltı tehdidine verilen yanıt, daha ağır silahlı bir gemi değil; denizin üzerinden geçmesi amaçlanan büyük bir hava taşıtıydı.

Savaş aynı zamanda malzeme seçimini belirledi. Boeing'in kurumsal tarihçesi, kritik savaş malzemesi olan alüminyum yerine ahşap kullanılmasının istendiğini kaydediyor. Basında 'Spruce Goose' diye anılsa da gövde esas olarak kalıplanmış huş ağacı katmanlarından üretilen Duramold yöntemiyle yapıldı. Bu tercih yalnız hafiflik arayışı değil, kıt kaynak ve üretim kısıtına verilmiş mühendislik cevabıydı.

H-4'ün ölçeği bir gemi ile uçak arasındaki sınırı görünür kılıyordu. Boeing verilerine göre kanat açıklığı yaklaşık 97,5 metre, uzunluğu yaklaşık 66,6 metre ve brüt ağırlığı 181 tondu. Sekiz radyal motor, geniş kanadı suyun sürtünmesinden kurtaracak hıza taşımak zorundaydı. Yakıt bölmeleri, kargo alanının altında su geçirmez perdelerle ayrılmıştı; denizcilikteki bölmelendirme düşüncesi uçan gövdeye uyarlanmıştı.

Liman içindeki taksi denemesi, kara pistinden farklı bir seyir problemi yarattı. Pilot yalnız hız ve motorları değil; su yüzeyinin durumunu, gövdenin dalga üzerindeki sıçramasını, dümen etkisini, çevredeki tekneleri ve güvenli dönüş alanını birlikte izlemek zorundaydı. Uçan tekne kalkış anına kadar bir hava aracından çok hızlı bir deniz taşıtı gibi davranıyordu.

Uçağın bulunduğu Evergreen Aviation & Space Museum, Howard Hughes'un taksi denemesi sırasında önceden duyurulmayan bir kararla kalktığını; kokpitte yardımcı pilot David Grant'ın, içeride mühendislerin, mürettebatın ve gazetecilerin bulunduğunu aktarıyor. Bu karar teknik bir gösteri sağladı, fakat planlanmış ve aşamalı bir uçuş testinin taşıdığı ölçüm, emniyet ve tekrar koşullarını aynı ölçüde sağlamadı.

Kurumsal kaynaklar kısa uçuşun ayrıntılarında uyuşmuyor. Evergreen kaydı yaklaşık 30 saniye, yarım milden az mesafe ve 25 feet irtifa verirken; Boeing yaklaşık bir mil, bir dakikadan kısa süre ve farklı irtifa değerleri bildiriyor. Mavi Eksen bu rakamları tek bir kesin uçuş profiline dönüştürmüyor. Kesin olan, aracın liman yüzeyinden ayrıldığı ve hemen ardından yeniden suya indiğidir.

Doğa koşulları teknolojinin arka planı değil, test alanının bir parçasıydı. Dalga yüksekliği, rüzgâr yönü ve su yüzeyindeki trafik; bu büyüklükteki gövdenin hızlanmasını ve yeniden suya temasını doğrudan etkileyebilirdi. H-4'ün limandan havalanabilmesi, açık okyanusta farklı dalga ve rüzgâr koşullarında düzenli çalışabileceği anlamına gelmiyordu.

Uçuş, kamuoyundaki 'uçamaz' eleştirisine güçlü bir görüntüyle yanıt verdi; fakat tasarımın askerî ihtiyacı savaşın bitmesiyle değişmişti. Uçak üretime girmedi, yük ve yolcu taşımadı, uzun menzil ya da kötü hava denemeleri yapmadı. Hughes aracı 1976'daki ölümüne kadar uçuşa hazır tutulacak biçimde koruttu; büyük bakım emeği, tek uçuşun ardından onlarca yıl sürdü.

2 Kasım kaydı bir mucit zaferi ya da büyüklük rekoru kutlaması değildir. H-4 Hercules; denizaltı tehdidi, malzeme kıtlığı, ahşap üretim teknolojisi, liman seyri ve tek kişinin aldığı ani kararın aynı projede buluştuğu bir denizcilik-teknoloji deneyidir. Kalıcı ders, bir aracın bir kez yükselmesinin onun güvenli bir taşıma sistemi olduğunu kanıtlamaya yetmediğidir.