21 Eylül 1957: Pamir kasırgada alabora oldu; 80 denizci geri dönemedi

21 Eylül 1957'de Alman dört direkli barkı Pamir, Azorlar'ın yaklaşık 1.100 kilometre batısında Carrie Kasırgası içinde alabora olarak battı. NDR'nin arşiv kayıtlarına göre gemideki 86 kişiden yalnız altısı kurtarıldı; 80 denizci yaşamını yitirdi. Mürettebatın büyük bölümü, yelkenli yük gemisinde denizcilik eğitimi alan genç kadetler ve gemi çocuklarıydı.

1905'te Hamburg'da inşa edilen çelik gövdeli Pamir, ünlü Flying-P-Liner yük yelkenlilerinden biriydi. 1950'lerde yardımcı dizel makine ve eğitim yaşamına uygun donanımla yeniden hizmete alınmıştı. Fakat geleneksel arma ile modern haberleşmenin aynı gemide bulunması, eski bir gövdenin ve çalışma düzeninin bütün risklerini ortadan kaldırmıyordu. Son seferinde Buenos Aires'ten Hamburg'a 3.780 ton arpa taşıyordu.

NDR'nin aktardığı 1958 tarihli Lübeck Denizcilik Dairesi soruşturması, yükün büyük bölümünün çuvallar yerine dökme olarak yanlış istiflenmesini başlıca etken saydı. Dökme arpa gemi yattıkça bir yana akarak ağırlık merkezini kaydırabiliyor ve doğrulma yeteneğini azaltabiliyordu. Üstelik stabiliteyi geri kazanmak için su alınabilecek dip tanklarından biri de arpayla doldurulmuştu. Bununla birlikte geminin bakım durumu, açıklıkların kapanması ve komuta kararları üzerindeki tartışmalar bütünüyle sonuçlanmış değildir.

Carrie'nin rotası birkaç kez değişti. Geminin fırtına bilgisini ne zaman ve hangi ayrıntıyla aldığı kesin olarak bilinmiyor; bu nedenle köprüüstünün elindeki bilgiyle en güvenli kaçış rotasını seçip seçemediği bugün de tam değerlendirilemiyor. Bilinen, 21 Eylül sabahı fırtınanın gemiye yöneldiği, yelkenlerin zamanında bütünüyle alınamadığı ve bir kısmının parçalanıp bir kısmının mürettebatça kesildiğidir. Yük kaydıkça yatış büyüdü ve gövdeye su girdi.

Şiddetli yatış, tahliyeyi de kilitledi. Bir bordadaki filikalar su altında kalırken diğer bordadakiler açı nedeniyle indirilemedi; yalnız koparak denize düşen hasarlı tekneler kullanılabildi. NDR arşivindeki kurtulan denizci Karl-Otto Dummer'ın tanıklığı, insanların yaklaşık 12 metrelik dalgalar arasında yüzerek bu teknelere ulaşmaya çalıştığını anlatır. Son anlaşılır yardım çağrısından kısa süre sonra gemi devrildi.

Arama, çok uluslu büyük bir deniz ve hava operasyonuna dönüştü; buna rağmen yalnız altı kişi canlı bulundu. Bazı denizcilerin can yelekleri içindeyken sırtüstü değil yüzüstü kaldığı ve boğulduğu belirlendi. NDR, bu bulgunun bilinci kapalı kişiyi başı su dışında tutan yeni tip can yeleklerinin geliştirilmesine ivme verdiğini kaydediyor. Kaza böylece yalnız bir geminin değil, tahliye ekipmanının nasıl sınandığına ilişkin kalıcı bir emniyet dersi oldu.

Pamir'in kaybını yalnız kasırganın gücüne ya da tek bir kişinin hatasına bağlamak eksik kalır. Gemi yaşı ve bakımı, yükün fiziksel davranışı, hava bilgisinin gecikmesi, rota ve yelken kararları, eğitim gemisindeki deneyim dağılımı ve filikaların erişilebilirliği aynı felaket zincirinde birleşti. Hiçbir halkayı tek başına kesin neden ilan etmeden bu zinciri görmek, deniz kazalarından öğrenmenin temelidir.

21 Eylül'ün denizcilik hafızası, büyük yelkenlilerin son dönemini romantikleştirmekten çok genç denizcilerin yaşamını merkeze alır. Pamir'in hasarlı filikalarından biri bugün Lübeck'teki denizciler kilisesinde anı nesnesi olarak korunuyor; kardeş gemi Passat ise müze gemisi olarak ayakta. Biri eğitimin ve emeğin kaybını, diğeri deniz mirasının ancak güvenlik bilgisiyle birlikte korunabileceğini hatırlatıyor.